Ο φάρος των Οθωνών αποτελεί το πιο αναγνωρίσιμο τοπόσημο του νησιού και είναι ο βορειοδυτικότερος φάρος της Ελλάδας. Βρίσκεται στο ακρωτήριο Καστρί, περίπου 550 μέτρα από τα ερείπια ενός ενετικού φρουρίου, στην ανατολική πλευρά του νησιού.

Η πρώτη λειτουργία του ξεκίνησε το 1872 με την χρήση πετρελαίου. Το 1938 αναβαθμίστηκε το φωτιστικό του σύστημα. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, το 1941, ο φάρος υπέστη σοβαρές ζημιές από γερμανικό βομβαρδισμό και παρέμεινε ανενεργός για αρκετά χρόνια. Επαναλειτούργησε το 1945 με αυτόματο σύστημα (σύστημα Dalen).

Το 1954 ανακατασκευάστηκαν ο πύργος και τα βοηθητικά κτίρια, ενώ εγκαταστάθηκε νέος φωτιστικός εξοπλισμός. Το 1984 ο φάρος πήρε τη σημερινή του μορφή, ηλεκτροδοτήθηκε και το παλιό σύστημα πετρελαίου αντικαταστάθηκε από σύγχρονους αυτόματους μηχανισμούς. Σήμερα, παραμένει ο μοναδικός επανδρωμένος φάρος στο Ιόνιο Πέλαγος.

Για τους ναυτικούς που εισέρχονται στο Ιόνιο από τον βορρά, αυτός είναι ο πρώτος φάρος που συναντούν. Ο πέτρινος πύργος έχει ύψος 10 μέτρα, ενώ ακριβώς κάτω από αυτόν βρίσκεται η κατοικία του φαροφύλακα. Κάθε 10 δευτερόλεπτα εκπέμπει ένα ισχυρό λευκό φως, ορατό σε απόσταση έως και 21 ναυτικών μιλίων.

Παρότι ο φάρος άρχισε επίσημα να λειτουργεί το 1872, η σύνδεση του νησιού με το φως φτάνει πολύ πιο πίσω στον χρόνο. Μεσαιωνικοί χάρτες γύρω στο 1300 αναφέρουν το νησί ως «Fano», μια ονομασία που συνδέεται άμεσα με τη λέξη φανός ή φανάρι. Παρόλο που δεν υπάρχουν επιβεβαιωμένες ενδείξεις ύπαρξης κατασκευασμένου φάρου πριν από τον 19ο αιώνα, το όνομα υποδηλώνει ότι οι Οθωνοί ήταν ήδη γνωστοί ως φυσικό σημείο προσανατολισμού για τους ναυτικούς που εισέρχονταν στο Ιόνιο Πέλαγος.

Ακόμη και σήμερα, η ιστορική ονομασία «Fano» αντανακλά τον διαχρονικό ρόλο του νησιού ως σημείο φωτός και προσανατολισμού στο Ιόνιο· έναν ρόλο που συνεχίζει να ζει μέσα από τον φάρο, ο οποίος παραμένει όρθιος στο δυτικότερο άκρο της Ελλάδας.

Το εσωτερικό του φάρου δεν είναι γενικά επισκέψιμο. Ωστόσο, κάθε χρόνο, κατά την Παγκόσμια Ημέρα Φάρων, ανοίγει για το κοινό, προσφέροντας μια σπάνια ευκαιρία επίσκεψης στο εσωτερικό του. Όσοι επιθυμούν να οργανώσουν επίσκεψη κάποια άλλη περίοδο μπορούν να επικοινωνήσουν με την Υπηρεσία Φάρων του Πολεμικού Ναυτικού μέσω της επίσημης ιστοσελίδας της, ώστε να ζητήσουν άδεια και να ενημερωθούν για τη σχετική διαδικασία.

Η ζωή του φαροφύλακα στους Οθωνούς

Για πολλά χρόνια, ο φάρος δεν ήταν απλώς ένα κτίσμα, αλλά ένας τόπος ζωής και καθήκοντος.

Είχαμε την ευκαιρία να μιλήσουμε με τον 92χρονο πλέων κύριο Σωκράτη Μισθό, ο οποίος είχε εργαστεί εκεί στο παρελθόν. Βρέθηκε για πρώτη φορά στο νησί το 1960. Μέσα από τις αναμνήσεις του, ο φάρος γίνεται κάτι περισσότερο από ένα τοπόσημο. Γίνεται μέρος της καθημερινής ζωής του νησιού.

Η πρώτη γνωριμία με το νησί

«Μέσα στο καΐκι που ερχόμασταν, μου λέει αυτός που το είχε:

“Βλέπεις εκεί κάτω;”

Λέω:

“Τι είναι εκεί κάτω;”

Μου λέει:

“Είναι ο φάρος. Εκεί θα πας.”

Τ'άχασα! Ήταν μακριά, μέσα στους λόγγους.

Βγήκα στους Οθωνούς, άφησα τα πράγματά μου στην αστυνομία. Δεν υπήρχε τίποτα τότε. Δυο μαγαζιά μόνο. Ούτε δρόμος, μόνο μονοπάτια. Χάλια αδιόρθωτα.

Πήγα μέχρι το φανάρι και είπα στον προϊστάμενο πως θα πηγαινοέρχομαι στην Κέρκυρα.

Και πραγματικά, έτσι έκανα.»

Ο έρωτας και ο γάμος στους Οθωνούς

Κατά τη διάρκεια των χρόνων του στο νησί, ο κύριος Σωκράτης γνώρισε και τη μελλοντική του σύζυγο, την κυρία Ελένη.

«Αφού ξαναήρθα μετά από εκεί, βρήκα τον Σωτήρη, που ήταν κι αυτός φαροφύλακας. Κουβεντιάζαμε τώρα με τον Σωτήρη, μου λέει:

“Σωκράτη, εσύ μου φαίνεται ψάχνεις εδώ για γυναίκες. Δεν είναι σοβαρά πράγματα αυτά, εδώ δεν γίνονται αυτά. Αν θέλεις πραγματικά να βρεις μια κοπέλα να πάρεις, αυτή είναι κοπέλα.”

Εγώ τότε ήμουν 27. Η Λένη ήτανε μικρή, 17 χρονών.

Λέω του Σωτήρη να ψάξει με τρόπο να δει αν την δίνουνε. Λες και του είπα πήγαινε κατευθείαν!

Πού να ξέρω εγώ ότι ο πεθερός μου πέθαινε για φαροφύλακες; Ήτανε και ο πατέρας του.

Ο πεθερός μου ήρθε και με βρήκε μόνος του στον Άμμο και μου λέει:

“Δεν μου το έλεγες εμένα κατευθείαν; Αλλά θα ήθελα να πάμε στην πόλη να γνωριστούμε.”

Λέω:

“Πάμε τώρα.”

Φύγαμε, ανεβήκαμε στο καράβι και φτάσαμε στην Κέρκυρα μόνο με τον πεθερό μου. Πήγαμε στο χωριό και στον Μαύρο Γάτο, όπου ήταν κάτι συγγενείς της εκεί, και κανονίσαμε τον γάμο.»

Οι δυσκολίες της υπηρεσίας

Πριν επιστρέψει στους Οθωνούς, ο κύριος Σωκράτης είχε υπηρετήσει σε απομακρυσμένους φάρους στα Δωδεκάνησα και στη Νίσυρο.

Η ζωή του φαροφύλακα εκείνη την εποχή ήταν αυστηρή και πειθαρχημένη, με συνεχείς μεταθέσεις, στρατιωτικού τύπου κανονισμούς και δύσκολες συνθήκες διαβίωσης.

«Ήταν σαν να είσαι στο Πολεμικό Ναυτικό. Στολή, υπηρεσία, πειθαρχία, όλα.»

Παρά τις δυσκολίες, παρέμεινε στην υπηρεσία και τελικά επέστρεψε στους Οθωνούς ως προϊστάμενος του φάρου.

Η ζωή στον φάρο των Οθωνών

«Εκείνη τη χρονιά στους Οθωνούς ήμασταν έξι άτομα.

Ο Σωτήρης μου έλεγε:

“Σωκράτη, δεν πιστεύω να κάνεις τον γέροντα από τώρα και να μην έρχεσαι στο φανάρι.”

Γιατί πολλοί προϊστάμενοι κάθονταν στα καφενεία και δεν ανέβαιναν.

Εγώ όμως πήγαινα πάντα. Τους έδιωχνα όλους! Και τον Σωτήρη τον έδιωχνα για ψάρεμα, αλλά έφερνε ψάρια και τρώγαμε καλά.

Ήμασταν πολύ δεμένοι μεταξύ μας.»

Ο φάρος δεν ήταν μόνο χώρος εργασίας αλλά και μέρος της καθημερινής ζωής.

«Όταν αρραβωνιάστηκα, το βράδυ πήγαινα στο φάρο.

Εκεί μέσα είχε τα πάντα. Κουζίνα, κρεβάτια, πράγματα. Ήταν όμορφα.»

Ο κύριος Σωκράτης υπηρέτησε στους Οθωνούς για σχεδόν είκοσι χρόνια, ενώ ενδιάμεσα υπηρέτησε και σε άλλους φάρους, όπως στη Λευκάδα, στις Σπέτσες και στη Νίσυρο.

Πώς λειτουργούσε ο παλιός φάρος

Ο κύριος Σωκράτης περιγράφει με λεπτομέρεια τον τρόπο λειτουργίας του παλιού φάρου, πριν φτάσει το ηλεκτρικό ρεύμα στο νησί.

«Το φανάρι τότε λειτουργούσε με πετρέλαιο.

Υπήρχε μια μεγάλη λεκάνη με υδράργυρο και πάνω εκεί επέπλεε όλος ο μηχανισμός με τους φακούς.

Η λάμπα ήταν πολύ ευαίσθητη. Έπρεπε να την προσέχεις συνέχεια. Ακόμα και μια μύγα να περνούσε, μπορούσε να τη χαλάσει και να σβήσει.

Για να γυρίζει το φως, υπήρχε μηχανισμός με βάρη και συρματόσχοινο.

Είχε και ειδικά πρίσματα που συγκέντρωναν όλο το φως και το έστελναν μακριά στη θάλασσα.

Μεγάλη επιστήμη.»

Η συνταξιοδότηση και οι αναμνήσεις

Ο κύριος Σωκράτης συνταξιοδοτήθηκε σε ηλικία μόλις 48 ετών.

«Ξέρεις πόσα χρόνια είμαι συνταξιούχος; Σαράντα τέσσερα! Μια ζωή.»

Ακόμη και σήμερα, θυμάται με κάθε λεπτομέρεια τη ζωή στους φάρους και την ιστορία τους.

«Έχω μιλήσει ακόμα και στο Πανεπιστήμιο για τους φάρους και την ιστορία τους. Χαρές που έκανε ο Σωτήρης!»

Φωνές από τον φάρο

Ο κύριος Σωτήρης Πολίτης, που επίσης υπηρέτησε ως φαροφύλακας, μοιράστηκε την ίδια ζωή και τις ίδιες εμπειρίες. Οι δύο άνδρες ήταν φίλοι, συνδεδεμένοι μέσα από ένα επάγγελμα που απαιτούσε υπομονή, πειθαρχία και σιωπηλή δύναμη.

Σήμερα, οι φωνές και οι αναμνήσεις τους διατηρούν ζωντανό έναν κόσμο που έχει σχεδόν χαθεί.

Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε το Istorima και τη Μαρία Μακρή για την καταγραφή και διατήρηση αυτής της συνέντευξης, δίνοντάς μας τη δυνατότητα να μοιραστούμε αυτό το κομμάτι της ιστορίας του νησιού.

Μπορείτε να ακούσετε τη συνέντευξη του κυρίου Σωτήρη εδώ:

Στο δυτικότερο άκρο της Ελλάδας, ο φάρος των Οθωνών συνεχίζει να στέκεται όχι μόνο ως οδηγός για τους ναυτικούς, αλλά και ως υπενθύμιση των ανθρώπων που αφιέρωσαν τη ζωή τους για να κρατούν το φως του ζωντανό.